Đặt vấn đề

Trước sự phát triển mạnh mẽ của truyền thông số và các nền tảng mạng xã hội, việc hình thành, duy trì và củng cố niềm tin xã hội, đặc biệt là niềm tin của nhân dân vào sự lãnh đạo của Đảng, vào con đường đi lên chủ nghĩa xã hội, vào triển vọng phát triển của đất nước… đang đứng trước nhiều thách thức mới. Trong bối cảnh này, báo chí cách mạng Việt Nam tiếp tục khẳng định vai trò là một lực lượng xung kích trên mặt trận tư tưởng, văn hóa; đồng thời là cầu nối quan trọng giữa Đảng, Nhà nước với Nhân dân, “trở thành lực lượng kiến tạo niềm tin, cổ vũ khát vọng phát triển, góp phần hiện thực hóa mục tiêu xây dựng một nước Việt Nam hùng cường, thịnh vượng, trường tồn trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc”[1].

Báo chí Cách mạng Việt Nam luôn đồng hành cùng dân tộc (ảnh: internet)

Định hình “dòng chảy” thông tin chính thống: Nền tảng của niềm tin xã hội

Gắn với môi trường truyền thông số hiện nay, công chúng hằng ngày tiếp nhận một khối lượng thông tin khổng lồ từ nhiều nguồn khác nhau. Bên cạnh những thông tin chính xác, khách quan, có trách nhiệm… vẫn tồn tại không ít tin giả, tin sai sự thật, thông tin giật gân, xuyên tạc hoặc mang động cơ dẫn dắt dư luận theo hướng tiêu cực. Vì thế, xã hội càng cần một “dòng chảy” thông tin chính thống có khả năng cung cấp sự thật, xác lập chuẩn mực nhận thức và định hướng giá trị cho cộng đồng.

Với tư cách là lực lượng nòng cốt trên mặt trận tư tưởng - văn hóa, báo chí cách mạng giữ vai trò trung tâm trong việc tạo lập và dẫn dắt dòng chảy thông tin chính thống. Báo chí không chỉ truyền tải thông tin mà còn tham gia định hình “hệ quy chiếu” nhận thức của xã hội về những vấn đề quan trọng của đất nước, về các giá trị cần được tôn vinh cũng như những biểu hiện lệch lạc cần được nhận diện và phê phán. Thông qua hoạt động thông tin, tuyên truyền và định hướng dư luận xã hội, báo chí góp phần hình thành sự đồng thuận xã hội và tạo dựng nền tảng tinh thần cho sự phát triển của đất nước.

Thực tiễn cách mạng Việt Nam cho thấy, từ khi ra đời đến nay, báo chí cách mạng luôn đồng hành cùng dân tộc trong mọi chặng đường phát triển. Không chỉ là phương tiện truyền tải chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, báo chí còn là diễn đàn tin cậy của nhân dân, là cầu nối giữa ý Đảng với lòng dân, góp phần khơi dậy tinh thần yêu nước, ý chí tự cường dân tộc, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc, tạo nên sự thống nhất về tư tưởng, nhận thức, hành động trong toàn xã hội và “có vai trò quan trọng đối với sự hình thành, biến đổi của niềm tin cá nhân và niềm tin xã hội”[2]. Nhận thức rõ vai trò này, Đảng ta luôn dành sự quan tâm đặc biệt đối với lĩnh vực báo chí, truyền thông. Đại hội XIV tiếp tục nhấn mạnh yêu cầu “Xây dựng và phát huy tốt vai trò của hệ thống thông tin, báo chí trong việc cung cấp thông tin, nâng cao đời sống tinh thần cho xã hội, xây dựng môi trường văn hoá lành mạnh, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước”[3]. So với các nhiệm kỳ trước, cách tiếp cận này cho thấy nhận thức ngày càng đầy đủ hơn về vai trò của báo chí không chỉ với tư cách là phương tiện truyền thông mà còn là một thiết chế văn hóa - xã hội có khả năng tác động sâu sắc đến đời sống tinh thần, hệ giá trị và niềm tin của cộng đồng.

Dẫn truyền chủ trương của Đảng vào cuộc sống: Nhịp cầu nối ý Đảng với lòng dân

Trong nhiệm vụ đưa Nghị quyết của Đảng vào cuộc sống, báo chí với chức năng thông tin, tuyên truyền không chỉ là sự truyền đạt nội dung văn bản mà quan trọng hơn là giúp người dân hiểu được ý nghĩa của từng nghị quyết đối với cuộc sống của chính họ. Nói cách khác, báo chí không đơn thuần là người chuyển tải thông tin mà còn là chủ thể thực hiện quá trình “chuyển dịch ngôn ngữ” từ những định hướng chiến lược mang tính khái quát thành những câu chuyện, hình ảnh và vấn đề cụ thể gắn với đời sống xã hội. Một Nghị quyết về phát triển kinh tế tư nhân sẽ trở nên gần gũi hơn khi được phản ánh qua câu chuyện của những doanh nghiệp đang đổi mới sáng tạo; một chủ trương về phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao sẽ trở nên sinh động hơn khi gắn với những người lao động đang nỗ lực học tập và thích ứng với yêu cầu mới của thị trường lao động; một định hướng về chuyển đổi số quốc gia sẽ có sức thuyết phục hơn khi được phản ánh qua những thay đổi tích cực trong hoạt động sản xuất, kinh doanh hay trong các dịch vụ công phục vụ người dân…

Nếu niềm tin xã hội được hình thành từ những dòng thông tin chính thống, trung thực và nhân văn thì việc lan tỏa niềm tin ấy đến từng người dân lại đòi hỏi một quá trình chuyển hóa từ nhận thức thành hành động, trong đó, báo chí cách mạng giữ vai trò đặc biệt quan trọng với tư cách là cầu nối giữa chủ trương của Đảng, chính sách của Nhà nước với đời sống thực tiễn của nhân dân. Khác với nhiều loại hình truyền thông đơn thuần hướng tới mục tiêu thu hút sự chú ý của công chúng, báo chí cách mạng luôn gắn bó với lợi ích của đất nước, của nhân dân và của chế độ. Sức mạnh của báo chí không chỉ nằm ở khả năng lan truyền thông tin mà còn nằm ở khả năng tạo dựng sự đồng thuận xã hội trên cơ sở hài hòa giữa ý chí chính trị và nguyện vọng chính đáng của nhân dân. Khi người dân nhìn thấy những mục tiêu phát triển của đất nước gắn với tương lai của bản thân, khi họ nhận thấy tiếng nói của mình được lắng nghe và phản ánh một cách có trách nhiệm trên các phương tiện truyền thông đại chúng, niềm tin xã hội sẽ được củng cố một cách tự nhiên và bền vững. Đây cũng chính là con đường để các Văn kiện qua các kỳ Đại hội, đặc biệt là Văn kiện Đại hội XIV thực sự đi vào cuộc sống, trở thành động lực tinh thần to lớn thúc đẩy toàn xã hội chung sức, đồng lòng hiện thực hóa khát vọng phát triển đất nước trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.

Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng và thanh lọc không gian mạng: Giữ vững niềm tin trong kỷ nguyên số

Trong môi trường truyền thông số, thông tin chính thống không còn là nguồn thông tin duy nhất mà phải cạnh tranh trực tiếp với vô số luồng thông tin đa chiều, trong đó có không ít thông tin sai sự thật, tin giả, thông tin xuyên tạc hoặc mang động cơ chống phá. Các thế lực thù địch, phản động và cơ hội chính trị ngày càng triệt để lợi dụng không gian mạng để phát tán những luận điệu sai trái, kích động tâm lý bất mãn, gây hoài nghi đối với đường lối của Đảng, chính sách của Nhà nước và những thành quả của công cuộc đổi mới. Mục tiêu sâu xa của những hoạt động này không chỉ là bóp méo sự thật mà còn là làm suy giảm niềm tin xã hội.

Nhận thức rõ điều đó, Văn kiện Đại hội XIV tiếp tục khẳng định nhiệm vụ: “Lãnh đạo tốt công tác tuyên truyền, báo chí, xuất bản, truyền thông; quản lý có hiệu quả an ninh mạng; bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch, cơ hội chính trị”[4]. Đây không chỉ là yêu cầu đối với công tác tư tưởng nói chung mà còn là nhiệm vụ chính trị đặc biệt quan trọng của báo chí cách mạng trong giai đoạn hiện nay. 

Thực tiễn cho thấy các hoạt động chống phá trên không gian mạng ngày càng tinh vi hơn. Thay vì đối đầu trực diện, các đối tượng thường sử dụng phương thức “xâm nhập thầm lặng”, trộn lẫn thông tin thật với thông tin sai lệch, khai thác những vấn đề xã hội nhạy cảm hoặc lợi dụng những hạn chế, thiếu sót trong thực tiễn để quy kết, xuyên tạc bản chất của chế độ. Từ đó, từng bước gieo rắc tâm lý hoài nghi, làm xói mòn niềm tin của một bộ phận cán bộ, đảng viên và nhân dân. Lúc này, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng cũng chính là bảo vệ niềm tin xã hội - nguồn lực tinh thần đặc biệt quan trọng để quy tụ ý chí, khát vọng và sức mạnh của toàn dân tộc trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Vậy nên, nhiệm vụ của báo chí cách mạng hiện nay không thể chỉ dừng lại ở việc phát hiện, phản bác hay bác bỏ các thông tin sai trái. Phản bác là cần thiết nhưng chưa đủ. Điều quan trọng hơn là phải chủ động kiến tạo những giá trị tích cực, lan tỏa những thông tin xác thực, khơi dậy tinh thần trách nhiệm công dân và củng cố niềm tin vào tương lai phát triển của đất nước. Đây cũng chính là sự chuyển dịch từ tư duy “chống” sang tư duy “xây”, từ phản bác đến kiến tạo trong hoạt động báo chí, truyền thông hiện nay. Để thực hiện sứ mệnh này, báo chí cách mạng phải giữ vai trò như một “bộ lọc” có trách nhiệm của xã hội. Thông qua việc kiểm chứng thông tin, phát hiện sự thật, lan tỏa các giá trị tích cực và cổ vũ những nhân tố mới, báo chí giúp công chúng hình thành khả năng phân biệt đúng - sai, thật - giả, tích cực - tiêu cực trong môi trường thông tin phức tạp hiện nay: “Báo chí phải là nơi nhân dân tìm đến khi cần sự xác nhận đáng tin cậy, không phải nơi chạy theo xu hướng. Xã hội cần nơi tin cậy để hiểu đúng sự thật. Người dân cần biết việc gì đã xảy ra, vì sao xảy ra, tác động đến ai, trách nhiệm thuộc về đâu và giải pháp nào có cơ sở”^[5].

Kết luận

Để phát triển đất nước, bên cạnh các nguồn lực vật chất như vốn, công nghệ hay nhân lực chất lượng cao,… còn cần đến những nguồn lực tinh thần, niềm tin xã hội luôn là một nguồn lực tinh thầnquan trọng đó. Niềm tin tạo nên sự đồng thuận, củng cố tinh thần đoàn kết, kết nối ý chí của các chủ thể trong xã hội và chuyển hóa khát vọng phát triển thành hành động thực tiễn. Bước vào Kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, công tác xây dựng nền báo chí chuyên nghiệp, nhân văn, hiện đại không chỉ là yêu cầu phát triển của ngành báo chí mà còn là nhiệm vụ quan trọng nhằm tạo lập và bảo vệ dòng chảy thông tin chính thống - nền tảng của niềm tin xã hội. Chính từ những dòng thông tin trung thực, khách quan, có trách nhiệm và giàu tính nhân văn, báo chí cách mạng tiếp tục khẳng định vai trò là một trong những kênh dẫn quan trọng nhất của niềm tin xã hội, góp phần quy tụ ý Đảng, lòng dân và khát vọng phát triển đất nước trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.

Ban Biên tập Cổng TTĐT

(Tác giả: Sỹ Bùi)