Trong dòng chảy lịch sử đầy oai hùng của dân tộc Việt Nam, lực lượng dân quân tự vệ luôn giữ một vị trí đặc biệt - vừa gần gũi với dân, sát cánh cùng dân, vừa là lực lượng nòng cốt của nền quốc phòng toàn dân. Từ những năm tháng chiến đấu đầy gian lao thử thách đến thời kỳ hiện đại hôm nay, dân quân tự vệ không ngừng trưởng thành, lớn mạnh, phát huy truyền thống anh hùng cách mạng, bền bỉ vươn lên với tri thức, kỷ luật và công nghệ.
Tự vệ Nhà máy Cơ khí Hòn Gai diễu hành trong thời chống chiến tranh phá hoại
của giặc Mỹ. Ảnh: Công Vượng, Báo Điện tử Quảng Ninh
Những dấu ấn vinh quang trong lịch sử dân tộc…
Ngược dòng thời gian trở về những năm tháng khói lửa, hình ảnh lực lượng dân quân tự vệ hiện ra với vẻ đẹp rất riêng - vẻ đẹp của sự chân phương bình dị, của lòng dũng cảm thầm lặng và ý chí kiên cường không gì quật ngã. Trong kháng chiến, lực lượng dân quân tự vệ luôn có mặt nơi tuyến đầu, khi Tổ quốc gọi tên, họ sẵn sàng xông pha “Ra đi ra đi bảo tồn sông núi/ Ra đi ra đi thà chết chớ lui”. Với “tay cày tay súng”, vừa lao động sản xuất, gắn bó với ruộng vườn, làng mạc, lũy tre, bến nước, nhà máy, công trường; vừa là chiến sĩ trực tiếp chiến đấu, can trường bảo vệ gìn giữ từng tấc đất quê hương. Bằng tinh thần gan dạ, dũng cảm, mưu trí, linh hoạt, am hiểu từng lối mòn, ngóc ngách, thôn cùng, ngõ hẹp, đã tạo nên một lực lượng rộng khắp, giúp họ trở thành “bức tường sắt” mà Bác Hồ kính yêu đã ngợi ca để bảo vệ sự sinh tồn của quốc gia. Có thể khẳng định rằng, lực lượng dân quân tự vệ xứng danh là một nét đẹp đặc trưng trong nghệ thuật quân sự Việt Nam, vẻ đẹp của sự giao thoa: Giữa lao động và chiến đấu, giữa tình yêu gia đình và tình yêu Tổ quốc. Sức mạnh của họ không chỉ đến từ vũ khí, súng đạn mà đến từ sự hòa quyện giữa trái tim yêu nước cháy bỏng kết hợp với nghệ thuật quân sự đặc sắc “ngụ binh ư nông” tạo thành ngôi sao sáng lấp lánh trên bầu trời quá khứ vĩ đạicủa dân tộc.
Với những mốc son không thể phai mờ trong lịch sử, lực lượng dân quân tự vệ đã gắn hình ảnh của mình trong những trang sử vàng chói lọi nhất của cách mạng Việt Nam. Dưới sự lãnh đạo sáng suốt, tư duy sắc bén, trí tuệ lớn lao của Đảng và Bác Hồ, ngày 28/3/1935, “Nghị quyết về Đội tự vệ” được thông qua, đây là một quyết sách mang tầm chiến lược về chiến tranh nhân dân, khẳng định một chân lý: Khi quần chúng được vũ trang và tổ chức, họ sẽ trở thành sức mạnh không gì có thể khuất phục. Trong hai cuộc trường chinh kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ cứu nước, những cái tên: Tự vệ đỏ, Tự vệ cứu quốc, Du kích quân, Dân quân - những chiến sĩ tự vệ sao vuông với vũ khí thô sơ, chân lấm tay bùn được hiện lên mộc mạc mà kiên cường, giản dị mà hiên ngang. Cùng với bộ đội chủ lực, bộ đội địa phương, dân quân tự vệ luôn sẵn sàng đánh địch ở bất cứ nơi nào chúng đặt chân đến. Với lối đánh đặc biệt, tiến công bí mật, phân tán, bất ngờ, luồn sâu, đánh hiểm, các chiến tự vệ đã tiêu hao một bộ phận lớn quân địch, viết nên huyền thoại giữa đời thường với bao chiến công, xương máuvà mồ hôi đổ xuống, góp phần kết tinh nên bản anh hùng ca bất diệt của dân tộc.
Lá chắn an ninh cơ sở vững vàng trong thời kỳ hiện đại…
Trong dòng chảy mạnh mẽ của thời đại công nghệ 4.0, vai trò của dân quân tự vệ không hề giảm đi mà ngày càng được khẳng định và nâng cao. Những trang sử của họ không bao giờ cũ, luôn bừng sáng, soi đường và tiếp lửa để viết tiếp niềm tự hào hôm nay. Họ - không quên những bài học du kích truyền thống, luôn lặng thầm cống hiến giữa đời thường, đồng thời lực lượng dân quân tự vệ hôm nay còn mang trong mình một diện mạo mới: năng động, linh hoạt và ngày càng được trang bị kiến thức, kỹ năng phù hợp với thời đại. Màu áo xanh đặc trưng thân thương ấy đã không ngừng “vượt nắng, thắng mưa, say sưa luyện tập” trong rèn luyện thao trường; ứng phó với các tình huống quốc phòng - an ninh truyền thống mà còn thích ứng nhanh chóng với khoa học - công nghệ, sử dụng các thiết bị thông tin liên lạc hiện đại, tham gia diễn tập trực tuyến, đến hỗ trợ quản lý dữ liệu dân cư hay phối hợp giữ gìn an ninh trật tự và góp phần lan tỏa thông tin tích cực trên không gian mạng.
Với chất lượng chính trị ngày càng cao, lực lượng dân quân tự vệ ngày nay đã rèn luyện cho mình khả năng phối hợp trong môi trường hiện đại, tư duy phản ứng nhanh, xử lý chính xác các tình huống phát sinh từ cơ sở. Đây là thành quả của sự tổ chức bài bản, khoa học, huấn luyện chính quy hơn, với nội dung sát thực tiễn và yêu cầu của xã hội hiện đại. Trong guồng quay của bộn bề cuộc sống, các chiến sĩ sao vuông luôn là điểm tựa tin cậy của chính quyền và Nhân dân - những người con của quê hương luôn có mặt kịp thời, xung kích ở những nơi gian khó, nguy hiểm nhất: cứu hộ cứu nạn, phòng cháy chữa cháy, thiên tai, dịch bệnh, tuần tra, canh gác, đảm bảo an ninh trật tự trên mọi cung đường và từng góc nhỏ bình yên. Trên tất cả, đội ngũ này chính là nhịp cầu, là cánh tay nối dài giữa Đảng và Nhân dân, họ sống trong lòng dân, luôn luôn gắn bó mật thiết và tận hiến với tinh thần cao cả: “Ở đâu có dân, ở đó có dân quân”.
Dân quân phường Hòa Khánh, Đà Nẵng, giúp dân khắc phục hậu quả mưa lũ, sạt lở đất do ảnh hưởng bởi bão số 5 (tháng 10-2022). Ảnh: Việt Hùng - Báo Quân đội nhân dân
Trước những yêu cầu đa chiều của thời đại mới, việc tiếp tục đổi mới tổ chức, nâng cao chất lượng huấn luyện và đẩy mạnh hiện đại hóa lực lượng dân quân tự vệ là nhiệm vụ cấp thiết. Để phát huy tốt hơn vai trò nòng cốt trong nền quốc phòng toàn dân, cần có sự quan tâm đầu tư đồng bộ về chế độ chính sách, tổ chức, trang bị và đào tạo, bồi dưỡng. Đồng thời, mỗi đồng chí dân quân cần không ngừng tu dưỡng rèn luyện; nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ; giữ vững phẩm chất kiên trung, bản lĩnh vững vàng và ý chí sẵn sàng nhận, hoàn thành mọi nhiệm vụ được giao. Hành trình phía trước còn nhiều thử thách, gian nan nhưng với bề dày truyền thống vẻ vang và sự đầu tư, quan tâm đúng hướng trong hiện tại, lực lượng dân quân tự vệ sẽ tiếp tục là chỗ dựa tin cậy của Đảng, Nhà nước và Nhân dân. Với trách nhiệm, sự dấn thân và lý tưởng cao cả của mình, lực lượng Dân quân tự vệ chính là “lá chắn thép” bền vững nhất nơi cơ sở - góp phần bảo vệ vững chắc Tổ quốc trong mọi tình huống.
Nhân dịp kỷ niệm 91 năm ngày truyền thống của lực lượng Dân quân tự vệ Việt Nam (28-3-1935/28-3-2025) là dịp để chúng ta tri ân và nhìn lại chặng đường đã qua của những chiến sĩ thầm lặng, giản dị mà vĩ đại ấy. Tri ân và biết ơn những trái tim đầy lửa nhiệt huyết, những đôi chân vững chãi băng trên vạn dặm nẻo đường và tâm hồn xanh mát như màu áo thân thương. Họ chính là minh chứng sống động nhất cho sức mạnh từ lòng dân - thứ sức mạnh bền vững, âm thầm mà vô tận nhất làm nên nền tảng vững chắc cho đất nước hôm nay vươn mình, tự tin bước tới tương lai tươi đẹp.
Ban Biên tập cổng TTĐT
(ThS. Phạm Thị Ngọc Liên
Khoa Dân tộc và Tôn giáo, Học viện Chính trị Khu vực III)