Trong hơn một thế kỷ qua, phụ nữ Việt Nam đã kế thừa và phát huy truyền thống “anh hùng, bất khuất, trung hậu, đảm đang” của dân tộc; kiên cường vượt qua những giai đoạn lịch sử đầy biến động và thử thách; những đóng góp bền bỉ, to lớn của các thế hệ phụ nữ ngày càng tô thắm thêm truyền thống tốt đẹp của nữ giới Việt Nam, góp phần vào sự phát triển kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội của đất nước. Từ thực tiễn đó, phụ nữ Việt Nam ngày càng khẳng định vai trò, vị trí quan trọng trong sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Bước vào thời kỳ mới, phụ nữ Việt Nam tiếp tục khẳng định bản lĩnh, trí tuệ, tinh thần trách nhiệm, không ngừng phát huy các giá trị truyền thống tốt đẹp, đồng thời chủ động làm chủ tri thức, khoa học - công nghệ và tương lai của bản thân.
1. Giá trị truyền thống - nền tảng làm nên bản sắc phụ nữ Việt Nam
Lịch sử dân tộc Việt Nam là lịch sử của tinh thần yêu nước, ý chí quật cường và khát vọng độc lập, tự do. Trong suốt chiều dài lịch sử ấy, phụ nữ Việt Nam luôn hiện diện như một biểu tượng cao đẹp của lòng yêu nước. Từ Hai Bà Trưng, Bà Triệu cho đến những người mẹ, người vợ, người chị trong các cuộc kháng chiến chống ngoại xâm; phụ nữ Việt Nam đã góp phần quan trọng làm nên những trang sử hào hùng của dân tộc, chứng minh rằng lòng yêu nước không phải là khẩu hiệu mà là hành động cụ thể, thiết thực và đầy dũng cảm. Phụ nữ Việt Nam ngày càng xứng đáng với sự tin cậy mà Chủ tịch Hồ Chí Minh đã từng nhắc tới: “Non sông gấm vóc Việt Nam do phụ nữ ta, trẻ cũng như già, ra sức dệt thêu mà thêm tốt đẹp, rực rỡ”1.
Cùng với lòng yêu nước là đức hy sinh thầm lặng và tinh thần trách nhiệm cao. Trong mọi hoàn cảnh, dù chiến tranh hay hòa bình, phụ nữ Việt Nam luôn đặt lợi ích chung lên trên lợi ích riêng, sẵn sàng gánh vác phần việc nặng nề để giữ vững hậu phương, nuôi dưỡng thế hệ tương lai. Hàng triệu người mẹ, người vợ, người chị đã tiễn chồng, con, em ra trận, chấp nhận mất mát để đổi lấy hòa bình, độc lập dân tộc. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khái quát phẩm chất cao quý của phụ nữ Việt Nam bằng tám chữ vàng: “Anh hùng, bất khuất, trung hậu, đảm đang”. Đây không chỉ là sự ghi nhận về những công lao to lớn mà còn là định hướng chính trị - tư tưởng sâu sắc cho công tác vận động và phát huy vai trò phụ nữ trong sự nghiệp cách mạng.
Một giá trị truyền thống quan trọng khác là đức tính cần cù, sáng tạo trong lao động. Từ nền sản xuất nông nghiệp lúa nước đến công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, phụ nữ luôn là lực lượng lao động chủ lực, góp phần quan trọng vào phát triển kinh tế - xã hội. Trong chiến tranh, phụ nữ vừa sản xuất, vừa tham gia chiến đấu, đảm bảo mạch máu giao thông, hậu cần, y tế, giáo dục không bị gián đoạn. Trong thời kỳ đổi mới, phụ nữ tiếp tục khẳng định năng lực trên nhiều lĩnh vực: quản lý nhà nước, khoa học - công nghệ, giáo dục - đào tạo, sản xuất, kinh doanh… Sự năng động, linh hoạt và tinh thần vượt khó của phụ nữ đã trở thành nguồn lực nội sinh quan trọng cho sự phát triển bền vững của đất nước.
Giá trị truyền thống của phụ nữ Việt Nam còn thể hiện ở phẩm chất nhân hậu, thủy chung và giàu đức hy sinh trong đời sống gia đình. Người Việt Nam có câu: “Đàn ông xây nhà, đàn bà xây tổ ấm” nhằm đề cao vai trò của người phụ nữ trong việc xây dựng một gia đình bền vững. Gia đình là tế bào của xã hội và phụ nữ là hạt nhân giữ gìn sự ổn định, bền vững của tế bào ấy. Thông qua việc nuôi dưỡng, giáo dục con cái, xây dựng nếp sống văn hóa, phụ nữ góp phần trực tiếp hình thành nhân cách công dân, truyền thụ các chuẩn mực đạo đức, lối sống tốt đẹp cho thế hệ kế tiếp. Sự bền bỉ, tinh tế và bao dung của người phụ nữ không chỉ tạo dựng hạnh phúc gia đình mà còn góp phần củng cố nền tảng đạo đức xã hội. Nghị quyết số 11-NQ/TW ngày 27/4/2007 của Bộ Chính trị (khóa X) về công tác phụ nữ thời kỳ đầy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước đã khẳng định: “Phụ nữ vừa là người công dân, người lao động, người mẹ, người thầy đầu tiên của con người”. Những giá trị truyền thống đó chính là nền tảng để phụ nữ Việt Nam hôm nay tiếp tục “tỏa sáng” trong điều kiện mới.
2. Phụ nữ Việt Nam hôm nay - Tỏa sáng giá trị trong thời kỳ đổi mới và hội nhập
Trong thời kỳ đổi mới và hội nhập quốc tế, các giá trị truyền thống tiếp tục được kế thừa và phát huy. Phụ nữ Việt Nam không chỉ có vai trò “giữ lửa” gia đình mà còn khẳng định vị thế trên các lĩnh vực kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội, khoa học, giáo dục. Chiếm 48,1% trong lực lượng lao động thành thị và 46% trong lực lượng lao động nông thôn2, phụ nữ có mặt ở hầu hết lĩnh vực và chiếm số đông trong một số ngành, nghề như nông nghiệp, thương mại, giáo dục, y tế. Dưới sự lãnh đạo của Đảng và sự quản lý của Nhà nước, công tác phụ nữ ngày càng được quan tâm; bình đẳng giới được thúc đẩy; điều kiện để phụ nữ phát triển toàn diện ngày càng được bảo đảm. Trình độ học vấn, chuyên môn, kỹ năng nghề nghiệp của phụ nữ không ngừng được nâng cao; nhiều phụ nữ đã và đang đảm nhiệm các vị trí quan trọng trong hệ thống chính trị, quản lý nhà nước, doanh nghiệp, khoa học - công nghệ, giáo dục và y tế. Hiện nay, tỷ lệ đại biểu nữ trong Quốc hội Việt Nam là hơn 30%, nằm trong nhóm cao nhất khu vực Đông Nam Á3.
Các mô hình do Hội Liên hiệp Phụ nữ các cấp tổ chức như “Tổ phụ nữ giữ gìn đường biên mốc giới”, “Phụ nữ vì sự phát triển và bình yên tuyến biển”; các chương trình an sinh xã hội, như “Mẹ đỡ đầu”, “Đồng hành cùng phụ nữ biên cương”, mô hình “Ngôi nhà bình yên”, “Tết yêu thương”,… đã giúp hàng nghìn phụ nữ và trẻ em vượt qua khó khăn, xây dựng cuộc sống mới. Các hoạt động nhân ái này không chỉ thể hiện trách nhiệm của phụ nữ với cộng đồng, còn góp phần lan tỏa giá trị nhân văn trong xã hội4.
Phụ nữ Việt Nam hôm nay không chỉ là người lao động cần cù, sáng tạo mà còn là những nhà quản lý, nhà khoa học, doanh nhân, trí thức tiêu biểu, có nhiều đóng góp thiết thực cho sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước. Bên cạnh đó, phụ nữ Việt Nam luôn chủ động học tập, rèn luyện, nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ; tích cực tham gia các phong trào thi đua yêu nước, các cuộc vận động do Đảng, Nhà nước và các tổ chức chính trị - xã hội phát động. Qua đó, hình ảnh người phụ nữ Việt Nam thời kỳ mới ngày càng trở nên tự tin, năng động, sáng tạo và hội nhập.
3. Phụ nữ Việt Nam hôm nay - Làm chủ tương lai trong kỷ nguyên mới
Làm chủ tương lai trước hết là làm chủ bản thân, làm chủ tri thức và làm chủ cuộc sống. Bước vào kỷ nguyên chuyển đổi số, kinh tế tri thức và hội nhập quốc tế sâu rộng, vị thế và vai trò của phụ nữ Việt Nam đang được khẳng định ngày càng rõ nét. Nếu trong lịch sử, phụ nữ ghi dấu ấn bằng tinh thần anh hùng, bất khuất trong đấu tranh giải phóng dân tộc thì hôm nay, họ tiếp tục khẳng định bản lĩnh bằng trí tuệ, năng lực sáng tạo và trách nhiệm công dân trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc “Tự tin - Tự trọng - Trung hậu - Đảm đang”. “Làm chủ tương lai” vì thế không chỉ là khát vọng cá nhân mà còn là yêu cầu khách quan của sự phát triển đất nước trong giai đoạn mới:
Trước hết, cần khẳng định rằng phụ nữ Việt Nam hôm nay đang hoạt động trong một môi trường chính trị - xã hội thuận lợi hơn bao giờ hết. Dưới sự lãnh đạo của Đảng, chủ trương thực hiện bình đẳng giới, phát huy tiềm năng, vai trò của phụ nữ được thể chế hóa bằng nhiều chính sách cụ thể. Quyền tham gia quản lý nhà nước, tham gia các hoạt động chính trị - xã hội của phụ nữ ngày càng được bảo đảm. Tỷ lệ nữ đại biểu Quốc hội và hội đồng nhân dân các cấp có xu hướng tăng; nhiều phụ nữ giữ cương vị lãnh đạo trong các cơ quan Đảng, Nhà nước, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội. Điều đó phản ánh bước tiến quan trọng trong nhận thức và hành động về bình đẳng giới, đồng thời tạo điều kiện để phụ nữ đóng góp trực tiếp vào quá trình hoạch định và thực thi chính sách.Theo đánh giá của Diễn đàn Kinh tế Thế giới, Việt Nam đứng thứ 96 trong 146 quốc gia trên thế giới tham gia xếp hạng về bình đẳng giới trong tham chính5.
Trong lĩnh vực kinh tế, phụ nữ đang trở thành lực lượng năng động, sáng tạo và thích ứng nhanh với sự biến đổi của thị trường. Quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa và chuyển đổi số mở ra không gian phát triển mới đòi hỏi nguồn nhân lực có trình độ, kỹ năng và khả năng làm việc trong môi trường quốc tế. Phụ nữ ngày càng tham gia sâu rộng vào các ngành nghề yêu cầu hàm lượng tri thức cao như công nghệ thông tin, tài chính - ngân hàng, nghiên cứu khoa học, quản trị doanh nghiệp. Nhiều doanh nghiệp do phụ nữ lãnh đạo đã khẳng định thương hiệu, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Sự chủ động trong khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo và ứng dụng công nghệ số cho thấy phụ nữ không chỉ thích ứng với kỷ nguyên mới mà còn góp phần định hình xu hướng phát triển.
Trong lĩnh vực giáo dục và khoa học, phụ nữ ngày càng chiếm tỷ lệ cao trong đội ngũ trí thức; đây là điều kiện quan trọng để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và thúc đẩy phát triển bền vững. Việc phụ nữ tích cực tham gia nghiên cứu, giảng dạy, chuyển giao công nghệ không chỉ góp phần gia tăng tri thức xã hội mà còn tạo hình mẫu tích cực cho thế hệ trẻ. Tuy nhiên, làm chủ tương lai trong kỷ nguyên mới không chỉ dừng lại ở việc nắm bắt cơ hội phát triển kinh tế, phát triển nghề nghiệp mà đó còn là quá trình nâng cao bản lĩnh chính trị, giữ vững lý tưởng cách mạng và ý thức trách nhiệm xã hội. Trong bối cảnh thông tin đa chiều, sự phát triển mạnh mẽ của không gian mạng và sự chống phá của các thế lực thù địch; phụ nữ cần chủ động trang bị kiến thức, tăng “sức đề kháng”, nâng cao khả năng “miễn dịch” trước những tác động tiêu cực. Việc giữ gìn và phát huy các giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc, kết hợp với tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại là yêu cầu quan trọng để xây dựng hình mẫu người phụ nữ thời đại mới vừa hiện đại, vừa đậm đà bản sắc.
Ở phương diện gia đình, phụ nữ vẫn giữ vai trò nòng cốt trong việc nuôi dưỡng, giáo dục con cái và xây dựng môi trường sống lành mạnh. Tuy nhiên, vai trò ấy đang được tái định vị theo hướng bình đẳng, chia sẻ trách nhiệm giữa các thành viên. Làm chủ tương lai không có nghĩa là gánh vác đơn độc mà là chủ động tổ chức cuộc sống trên cơ sở tôn trọng lẫn nhau, phát huy năng lực của mỗi người. Gia đình hạnh phúc, tiến bộ chính là nền tảng để phụ nữ yên tâm cống hiến cho xã hội, đồng thời là môi trường hình thành thế hệ công dân có tri thức, đạo đức và trách nhiệm. Báo cáo chính trị của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khoá XIII tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng nêu rõ: “chăm lo xây dựng phụ nữ Việt Nam thời đại mới, phát huy truyền thống, tiềm năng, thế mạnh, trí tuệ và tinh thần làm chủ, khát vọng vươn lên của phụ nữ; tích cực xây dựng gia đình Việt Nam tiến bộ, văn minh, ấm no, hạnh phúc”6.
“Phụ nữ Việt Nam hôm nay - Tỏa sáng giá trị, làm chủ tương lai” không chỉ là sự tôn vinh mà còn là lời khẳng định mạnh mẽ về vai trò, vị thế của phụ nữ trong xã hội hiện đại. Khi mỗi phụ nữ ý thức đầy đủ quyền và trách nhiệm của mình, không ngừng học tập, rèn luyện và cống hiến thì tương lai không chỉ là điều được chờ đợi mà là thành quả do chính họ kiến tạo. Làm chủ tương lai là hành trình chủ động, sáng tạo và kiên định; khơi dậy trách nhiệm và khát vọng phát triển “vì một nước Việt Nam hòa bình, độc lập, dân chủ, giàu mạnh, phồn vinh, văn minh, hạnh phúc, vững bước đi lên chủ nghĩa xã hội”7.
Chú thích
[1]. Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. CTQG - ST, H, 2011, t. 7, tr. 340.
2. Tổng cục Thống kê: Báo cáo điều tra lao động việc làm năm 2022, Nxb. Thống kê, 2023, tr. 21, https://www.gso.gov.vn/wp-content/uploads/2024/03/Sach-BC-Dieu-tra-LDVL-2022-.
3, 4. TS Nguyễn Thị Tuyến: Phát huy vai trò của phụ nữ VN trong kỷ nguyên mới, Tạp chí Cộng sản điện tử ngày 31/3/025, https://tapchicongsan.org.vn/web/guest/van_hoa_xa_hoi/-/2018/1069302/phat-huy-vai-tro-cua-phu-nu-viet-nam-trong-ky-nguyen-moi.aspx#, truy cập ngày 03/3/2026.
5. Tôn Ngọc Hạnh: Đóng góp của phụ nữ Việt nam qua gần 40 năm tiến hành công cuộc đổi mới, Tạp chí Cộng sản điển tử ngày 12/11/2024, https://www.tapchicongsan.org.vn/web/guest/kinh-te/-/2018/996002/view_content, truy cập ngày 03/3/2026.
6. Ban Chấp hành Trung ương Đảng: Báo cáo chính trị của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khoá XIII tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, Hà Nội, 2026, tr. 40.
7. Đảng Cộng sản Việt Nam: Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, Hà Nội, ngày 23/01/2026, tr. 12.
Ban Biên tập cổng TTĐT
(ThS Nguyễn Thị Ngọc Cảnh,
Khoa Xây dựng Đảng, Học viện Chính trị khu vực III)