Cách mạng Tháng Mười Nga năm 1917 và bài học đối với sự nghiệp xây dựng, phát triển đất nước Việt Nam hiện nay

 Cách mạng Tháng Mười Nga - bước ngoặt của lịch sử thế giới và cách mạng Việt Nam

Đêm 24 rạng sáng 25/10/1917 (theo lịch Nga cũ), dưới sự lãnh đạo của Đảng Bôn-sê-vích đứng đầu là V.I. Lênin, công nhân, nông dân và binh lính Nga đã tiến hành khởi nghĩa tại Pê-tơ-rô-grát, tiến công Cung điện Mùa Đông - nơi đặt trụ sở của Chính phủ lâm thời. Chỉ trong thời gian ngắn, Chính phủ lâm thời tư sản bị lật đổ, chính quyền Xô viết ra đời, đánh dấu lần đầu tiên trong lịch sử những người lao động và các dân tộc bị áp bức đã đập tan “nhà tù của các dân tộc”[1]. Thắng lợi này đánh dấu lần đầu tiên trong lịch sử, giai cấp công nhân và nhân dân lao động giành chính quyền, mở ra khả năng xây dựng một chế độ xã hội mới, trong đó người lao động từng bước trở thành chủ thể của đời sống chính trị và xã hội.

Cách mạng Tháng Mười không chỉ có ý nghĩa to lớn đối với nước Nga mà còn vượt ra ngoài phạm vi một quốc gia, tạo bước ngoặt trong lịch sử thế giới. Cuộc cách mạng đưa những tư tưởng cơ bản của chủ nghĩa Mác từ lý luận trở thành hiện thực, mở ra thời đại quá độ từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội trên phạm vi thế giới. Sự ra đời của nhà nước Xô viết đánh dấu một mô hình chính quyền mới, đặt ra những vấn đề căn bản về quyền lực của nhân dân lao động và con đường giải phóng con người khỏi áp bức, bóc lột. 

Cách mạng tháng Mười Nga (Ảnh tư liệu, nguồn: https://laodong.vn)

Thắng lợi của Cách mạng Tháng Mười Nga tạo ảnh hưởng sâu rộng đến phong trào công nhân và phong trào giải phóng dân tộc trên thế giới. Giá trị lịch sử của cuộc cách mạng không chỉ thể hiện ở sự thay đổi chính quyền tại nước Nga, mà còn ở những vấn đề có ý nghĩa lý luận và thực tiễn mà nó đặt ra: vai trò của lý luận cách mạng và chính đảng cách mạng; năng lực tổ chức, lãnh đạo; khả năng tập hợp quần chúng; cũng như mối quan hệ giữa mục tiêu chính trị với điều kiện lịch sử cụ thể.

Những tác động của Cách mạng Tháng Mười Nga đã góp phần định hướng quá trình tìm đường cứu nước của người thanh niên yêu nước Nguyễn Ái Quốc. Từ thực tiễn Cách mạng Tháng Mười, Người nhận định: “Trong thế giới bây giờ chỉ có cách mệnh Nga là đã thành công và thành công đến nơi, nghĩa là dân chúng được hưởng cái hạnh phúc tự do, bình đẳng thật”[2]. Đặc biệt, khi tiếp cận Luận cương của V.I. Lênin về vấn đề dân tộc và thuộc địa năm 1920, Người tìm thấy con đường giải phóng dân tộc phù hợp với yêu cầu lịch sử Việt Nam, từ đó đi đến khẳng định: “Muốn cứu nước và giải phóng dân tộc, không có con đường nào khác con đường cách mạng vô sản”[3]. Tháng 12/1920, Người tham gia Đại hội Tours, bỏ phiếu tán thành gia nhập Quốc tế Cộng sản và tham gia sáng lập Đảng Cộng sản Pháp.

Hội nghị thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam ngày 3-2-1930 (Ảnh chụp lại tranh của họa sĩ Phi Hoanh tại Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, nguồn: qdnd.vn)

Từ sự lựa chọn ấy, Nguyễn Ái Quốc từng bước vận dụng và phát triển những bài học của Cách mạng Tháng Mười vào điều kiện cụ thể của cách mạng Việt Nam. Người chỉ rõ: “Cách mệnh Nga dạy cho chúng ta rằng muốn cách mệnh thành công thì phải dân chúng (công nông) làm gốc, phải có đảng vững bền, phải bền gan, phải hy sinh, phải thống nhất. Nói tóm lại là phải theo chủ nghĩa Mã Khắc Tư và Lênin”[4]. Người cũng nhấn mạnh: “Trước hết phải có đảng cách mệnh… Đảng có vững cách mệnh mới thành công, cũng như người cầm lái có vững thuyền mới chạy”[5].

Những luận điểm ấy đặt nền tảng tư tưởng, chính trị và tổ chức cho sự ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam năm 1930, với con đường độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội. Từ đó, khát vọng giải phóng được Người và Đảng ta tập hợp và tổ chức thành sức mạnh vật chất, làm nên Cách mạng Tháng Tám năm 1945, thắng lợi Điện Biên Phủ năm 1954 và Đại thắng mùa Xuân năm 1975 và những thành tựu của công cuộc đổi mới dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam từ 1986 đến nay. Những thắng lợi đó là điều kiện vững chắc để đưa đất nước ta vươn mình trong kỷ nguyên phát triển mới của đất nước trong bối cảnh hiện nay.

Những luận điểm ấy góp phần hình thành nền tảng tư tưởng, chính trị và tổ chức cho sự ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam năm 1930, xác lập con đường độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội. Dưới sự lãnh đạo của Đảng, khát vọng giải phóng dân tộc được tổ chức thành sức mạnh cách mạng, làm nên thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945, chiến thắng Điện Biên Phủ năm 1954, Đại thắng mùa Xuân năm 1975 và những thành tựu to lớn của công cuộc đổi mới từ năm 1986 đến nay. Những thắng lợi đó tạo nền tảng quan trọng để Việt Nam tiếp tục phát triển, bước vào giai đoạn phát triển mới với khát vọng xây dựng đất nước phồn vinh, hạnh phúc.

Đại hội XIV của Đảng thể hiện rõ định hướng kiến tạo hạnh phúc cho Nhân dân trong kỷ nguyên mới (Ảnh tư liệu của Báo Lao động, nguồn: https://laodong.vn)

Những bài học lịch sử đối với sự nghiệp phát triển đất nước Việt Nam hiện nay

Lịch sử không lặp lại nguyên vẹn, nhưng những vấn đề có tính quy luật trong quá trình cách mạng vẫn có thể gợi mở những bài học giá trị cho hiện tại. Từ thắng lợi của Cách mạng Tháng Mười Nga và quá trình vận dụng những bài học ấy vào thực tiễn cách mạng Việt Nam, có thể nhận diện một số vấn đề có ý nghĩa đối với sự nghiệp xây dựng, phát triển đất nước hiện nay. Điều quan trọng không phải là vận dụng máy móc những kinh nghiệm của một cuộc cách mạng đã diễn ra hơn một thế kỷ trước, mà là kế thừa những giá trị cốt lõi, đồng thời vận dụng sáng tạo phù hợp với điều kiện lịch sử, thực tiễn Việt Nam và yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.

Một là, kiên định mục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, đồng thời không ngừng đổi mới, sáng tạo

Thắng lợi của Cách mạng Tháng Mười là minh chứng cho sự vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác của V.I. Lênin vào điều kiện cụ thể của nước Nga. Tiếp thu những giá trị tiến bộ của thời đại, kết hợp chủ nghĩa yêu nước với chủ nghĩa Mác- Lênin, Hồ Chí Minh lựa chọn con đường độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội, xác lập phương hướng chiến lược, là “sợi chỉ đỏ xuyên suốt của cách mạng Việt Nam”[6]. Thực tiễn cách mạng Việt Nam cho thấy, kiên định mục tiêu phải đi đôi với đổi mới tư duy và phương thức hành động. Kiên định nhưng giáo điều, xơ cứng sẽ hạn chế khả năng phát triển; đổi mới nhưng xa rời mục tiêu chiến lược có thể dẫn đến chệch hướng. Vì vậy, cần kiên định chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, mục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; đồng thời phát huy tinh thần “tự chủ chiến lược, đổi mới mô hình phát triển”[7], chủ động nắm bắt thời cơ và giải quyết hiệu quả những vấn đề mới nảy sinh từ thực tiễn.

Hai là, xây dựng Đảng thật sự vững mạnh - nhân tố quyết định mọi thắng lợi

Một trong những nhân tố quan trọng làm nên thắng lợi của Cách mạng Tháng Mười Nga là vai trò lãnh đạo của Đảng Bôn-sê-vích với đường lối cách mạng phù hợp, tổ chức chặt chẽ và khả năng tập hợp quần chúng. Từ thực tiễn đó, Hồ Chí Minh khẳng định: “Đảng có vững cách mệnh mới thành công”[8]. Thực tiễn cách mạng Việt Nam tiếp tục khẳng định vai trò lãnh đạo của Đảng là nhân tố quyết định mọi thắng lợi của cách mạng.

Trong điều kiện Đảng cầm quyền, yêu cầu xây dựng Đảng trong sạch, vững mạnh càng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Những nguy cơ suy thoái, quan liêu, xa dân đặt ra yêu cầu phải tăng cường xây dựng, chỉnh đốn Đảng và hệ thống chính trị; nâng cao năng lực lãnh đạo, năng lực cầm quyền và sức chiến đấu của Đảng; bảo đảm bộ máy hoạt động thông suốt, hiệu lực, hiệu quả; xây dựng đội ngũ cán bộ có bản lĩnh chính trị, phẩm chất đạo đức, năng lực và uy tín, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong giai đoạn mới.

Ba là, lấy dân làm gốc, khơi dậy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc

Cách mạng Tháng Mười giành được sự ủng hộ rộng rãi của quần chúng một phần quan trọng nhờ những khẩu hiệu đáp ứng nguyện vọng cấp thiết của nhân dân Nga, như “Hòa bình, ruộng đất, bánh mì”, cùng những quyết sách của chính quyền Xô viết sau khi thành lập. Từ thực tiễn ấy, Hồ Chí Minh khẳng định “phải dân chúng làm gốc”. Quan điểm này tiếp tục được Đảng ta phát triển thành quan điểm: “Nhân dân là chủ thể, là trung tâm của công cuộc đổi mới, xây dựng, phát triển đất nước và bảo vệ Tổ quốc”[9]. Sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc chỉ có thể được củng cố bền vững khi chủ trương, chính sách xuất phát từ lợi ích chính đáng của nhân dân, đáp ứng yêu cầu thực tiễn, tạo được sự đồng thuận và bảo đảm người dân được thụ hưởng thành quả phát triển. Vì vậy, cần phát huy dân chủ, tôn trọng và lắng nghe ý kiến nhân dân, chăm lo đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân, củng cố mối quan hệ mật thiết giữa Đảng, Nhà nước với nhân dân. Đây là cơ sở quan trọng để khơi dậy nguồn lực, sức sáng tạo và tinh thần cống hiến của toàn dân tộc.

Bốn là, nắm bắt thời cơ, kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại

Cách mạng Tháng Mười cho thấy ý nghĩa của việc đánh giá đúng tình hình, xác định thời điểm hành động và tổ chức lực lượng để chuyển hóa thời cơ thành thắng lợi. Bài học này được Đảng ta vận dụng sáng tạo trong Cách mạng Tháng Tám năm 1945, khi kịp thời chớp thời cơ Nhật Bản đầu hàng Đồng minh, lãnh đạo nhân dân đứng lên giành chính quyền.

Trong bối cảnh hiện nay, những biến đổi nhanh chóng của khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số vừa mở ra cơ hội phát triển, vừa đặt ra những thách thức mới. Thời cơ chỉ trở thành động lực phát triển khi được nhận diện kịp thời và chuyển hóa thành năng lực thực tế. Vì vậy, Việt Nam cần phát huy vai trò của khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia; đồng thời “khơi dậy mạnh mẽ truyền thống yêu nước, khát vọng phát triển, tinh thần đoàn kết, ý chí tự chủ, tự tin, tự lực, tự cường, tự hào dân tộc”[10] Kết hợp hiệu quả sức mạnh nội sinh với các nguồn lực và thành tựu của thời đại sẽ tạo điều kiện để đất nước nâng cao năng lực cạnh tranh, chủ động hội nhập và phát triển bền vững.

*

Hơn một thế kỷ đã trôi qua, Cách mạng Tháng Mười Nga vẫn để lại những bài học có ý nghĩa đối với phong trào cách mạng thế giới và sự nghiệp cách mạng Việt Nam. Từ thực tiễn lịch sử, có thể khẳng định rằng kiên định mục tiêu chiến lược, xây dựng Đảng vững mạnh, phát huy vai trò của nhân dân và chủ động nắm bắt thời cơ là những yêu cầu có ý nghĩa lâu dài. Vận dụng sáng tạo những bài học ấy vào điều kiện cụ thể của Việt Nam sẽ góp phần biến khát vọng phát triển thành động lực và hành động thực tiễn, đưa đất nước vững bước trên con đường đi lên chủ nghĩa xã hội.

Ban Biên tập Cổng TTĐT

(Tác giả: ThS. Trương Kông Lệnh, Khoa Lịch sử Đảng, Học viện Chính trị khu vực III)