Bác Hồ với các cháu thiếu nhi. Ảnh tư liệu
Tình yêu thương bao la của Bác dành cho trẻ thơ
Trong suốt cuộc đời hoạt động cách mạng, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn dành sự quan tâm đặc biệt đối với thiếu niên, nhi đồng. Với Người, trẻ em không chỉ là niềm vui của mỗi gia đình mà còn là tương lai của dân tộc, là lớp người sẽ tiếp nối sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
Tình cảm ấy được thể hiện qua rất nhiều bài viết, thư gửi thiếu nhi và những lần gặp gỡ đầy ân cần, gần gũi. Trong đêm Trung thu, Bác từng viết: “Trung thu trăng sáng như gương/ Bác Hồ ngắm cảnh, nhớ thương nhi đồng/ Sau đây Bác viết mấy dòng/ Gửi cho các cháu, tỏ lòng nhớ nhung”1.
Những vần thơ giản dị nhưng chan chứa yêu thương ấy cho thấy dù bận trăm công nghìn việc, Người vẫn luôn dành cho trẻ em sự quan tâm sâu sắc. Trong suy nghĩ của Bác, trẻ thơ cần được lớn lên trong yêu thương, được chăm sóc bằng sự tận tâm và trách nhiệm của cả gia đình, nhà trường và xã hội.
Có lẽ vì thế mà trong những lần gặp gỡ thiếu nhi, Bác luôn dành cho các em sự gần gũi đặc biệt. Người hỏi chuyện học hành, ăn uống, giấc ngủ, sức khỏe của các cháu bằng tất cả sự chân thành và trìu mến. Những câu hỏi giản dị như “Các cháu có ngoan không?”, “Học có tốt không?” hay “Đã cho các cháu ăn gì chưa?” đến nay vẫn khiến nhiều người xúc động khi nhắc lại.
Bác Hồ với các cháu thiếu nhi tại Phủ Chủ tịch. Ảnh tư liệu
Đằng sau những lời hỏi han tưởng chừng rất đời thường ấy là một tấm lòng nhân ái lớn lao và tư tưởng sâu sắc về chăm lo cho thế hệ tương lai. Với Bác, trẻ em phải được quan tâm từ những điều nhỏ nhất, bởi chính những điều bình dị ấy sẽ góp phần hình thành nhân cách, nuôi dưỡng tâm hồn và tạo nền tảng để các em phát triển toàn diện.
Sinh thời, Người từng căn dặn:
“Trẻ em như búp trên cành
Biết ăn ngủ, biết học hành là ngoan”2.
Hai câu thơ giản dị nhưng hàm chứa triết lý nhân văn sâu sắc. Hình ảnh “búp trên cành” gợi lên sự non nớt, hồn nhiên, trong trẻo của tuổi thơ; đồng thời nhắc nhở trách nhiệm của gia đình, nhà trường và xã hội trong việc chăm sóc, nâng niu thế hệ măng non của đất nước.
Không chỉ dành tình cảm đặc biệt cho thiếu nhi, Chủ tịch Hồ Chí Minh còn luôn đặt niềm tin lớn lao vào thế hệ trẻ. Trong thư gửi học sinh nhân ngày khai trường đầu tiên của nước Việt Nam mới năm 1945, Người căn dặn:
“Non sông Việt Nam có trở nên tươi đẹp hay không, dân tộc Việt Nam có bước tới đài vinh quang để sánh vai với các cường quốc năm châu được hay không, chính là nhờ một phần lớn ở công học tập của các em”3.
Lời dặn ấy đến nay vẫn là nguồn động viên, nhắc nhở các thế hệ thiếu niên, nhi đồng Việt Nam không ngừng học tập, rèn luyện để trở thành những công dân có ích cho xã hội, góp phần xây dựng đất nước phồn vinh, hạnh phúc.
Điều đặc biệt trong tư tưởng Hồ Chí Minh là sự hòa quyện giữa tình yêu thương và trách nhiệm giáo dục. Bác yêu thương trẻ em nhưng không nuông chiều. Có lần thấy một em nhỏ viết sai chính tả trong thư gửi mình, Người nhẹ nhàng nhắc nhở cháu cần rèn chữ viết cho đẹp vì người học sinh phải gọn gàng, sạch sẽ. Sự nghiêm khắc đầy bao dung ấy giúp các em nhận ra rằng trưởng thành bắt đầu từ những điều nhỏ nhất trong cuộc sống hằng ngày.
Chính vì vậy, 5 điều Bác Hồ dạy thiếu niên, nhi đồng đến nay vẫn giữ nguyên giá trị giáo dục sâu sắc. Những lời dạy giản dị ấy đã trở thành kim chỉ nam trong việc hình thành nhân cách cho nhiều thế hệ trẻ em Việt Nam.
Chăm lo cho trẻ em hôm nay
Ngày nay, cùng với sự phát triển của đất nước, trẻ em có điều kiện học tập, tiếp cận tri thức và thụ hưởng đời sống vật chất tốt hơn trước. Tuy nhiên, bên cạnh những thuận lợi ấy cũng xuất hiện nhiều vấn đề mới đặt ra đối với việc chăm sóc và giáo dục trẻ em trong xã hội hiện đại.
Nếu trước đây, nỗi lo lớn nhất có thể là thiếu ăn, thiếu mặc, thì hôm nay, điều đáng trăn trở nhiều khi lại là sự thiếu hụt về đời sống tinh thần. Không ít trẻ em được chăm lo đầy đủ về vật chất nhưng lại thiếu sự lắng nghe, chia sẻ và đồng hành từ người lớn. Trong guồng quay của công việc và áp lực cuộc sống, có những khoảng cách âm thầm dần xuất hiện ngay trong mỗi gia đình.
Cùng với đó, sự phát triển mạnh mẽ của internet và mạng xã hội mở ra không gian tiếp cận tri thức rộng lớn cho trẻ em, nhưng đồng thời cũng kéo theo nhiều nguy cơ khó lường. Những thông tin xấu độc, lối sống lệch chuẩn, bạo lực học đường hay tình trạng lệ thuộc vào thiết bị điện tử đang tác động trực tiếp đến tâm lý, nhận thức và quá trình hình thành nhân cách của các em.
Thực tế ấy đặt ra yêu cầu phải chăm lo cho trẻ em một cách toàn diện hơn, không chỉ về điều kiện vật chất mà còn về môi trường văn hóa, đạo đức và tinh thần. Quan tâm đến trẻ em hôm nay không chỉ là cho các em ăn no, mặc ấm mà còn là giúp các em được sống trong môi trường an toàn, nhân văn và lành mạnh.
Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về “trồng người”, nhiều chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước thời gian qua đã chú trọng hơn đến công tác bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em. Các phong trào thi đua dành cho thiếu nhi tiếp tục được duy trì và lan tỏa sâu rộng, góp phần giáo dục đạo đức, kỹ năng sống và tinh thần trách nhiệm cho thế hệ trẻ.
Đặc biệt, trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, việc trang bị cho trẻ em kỹ năng sử dụng internet an toàn, kỹ năng nhận diện thông tin xấu độc và kỹ năng bảo vệ bản thân trên môi trường mạng trở thành yêu cầu cấp thiết. Đây không chỉ là trách nhiệm của nhà trường mà còn đòi hỏi sự đồng hành của gia đình và toàn xã hội.
Quan tâm đến trẻ em hôm nay cũng chính là đầu tư cho tương lai của đất nước. Một quốc gia phát triển bền vững không chỉ được đo bằng tốc độ tăng trưởng kinh tế mà còn bởi chất lượng giáo dục, môi trường sống và sự chăm lo dành cho thế hệ trẻ.
Vì một môi trường tốt đẹp dành cho trẻ em
Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh từng căn dặn: “Vì lợi ích mười năm thì phải trồng cây, vì lợi ích trăm năm thì phải trồng người”4. Đó không chỉ là tư tưởng chiến lược về giáo dục mà còn là lời nhắc nhở sâu sắc về trách nhiệm chăm lo cho thế hệ trẻ.
Để trẻ em phát triển toàn diện, trước hết gia đình phải thực sự là mái ấm yêu thương và là nơi hình thành nhân cách đầu tiên cho các em. Trong xã hội hiện đại, nhiều bậc cha mẹ dành rất nhiều sự đầu tư cho việc học tập của con nhưng đôi khi lại thiếu thời gian lắng nghe, chia sẻ và đồng hành cùng con trẻ.
Một đứa trẻ không chỉ cần điểm số hay điều kiện vật chất mà còn cần sự quan tâm, yêu thương và những bài học về đạo đức, lòng nhân ái, tinh thần sẻ chia. Trẻ em học từ lời nói, hành động và cách ứng xử của người lớn nhiều hơn những bài giảng lý thuyết.
Bên cạnh gia đình, nhà trường đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong việc giáo dục trẻ em. Nhà trường không chỉ truyền đạt kiến thức mà còn phải chú trọng giáo dục kỹ năng sống, tinh thần trách nhiệm, ý thức cộng đồng và lòng yêu nước cho học sinh. Một môi trường học tập nhân văn, an toàn sẽ góp phần giúp trẻ em phát triển hài hòa cả trí tuệ lẫn tâm hồn.
Đối với xã hội, chăm lo cho trẻ em không thể chỉ dừng ở những khẩu hiệu hay hoạt động mang tính phong trào. Điều quan trọng là xây dựng được môi trường văn hóa lành mạnh để trẻ em được sống, học tập và phát triển trong sự an toàn và yêu thương.
Những sân chơi cộng đồng, thư viện mở, lớp học kỹ năng sống hay các hoạt động trải nghiệm dành cho thiếu nhi không chỉ tạo điều kiện để trẻ em phát triển mà còn góp phần nuôi dưỡng những giá trị nhân văn trong cộng đồng.
Lời dạy của Bác Hồ về trẻ em đến nay vẫn mang ý nghĩa thời sự sâu sắc. Quan tâm đến trẻ em không chỉ là trách nhiệm của riêng gia đình hay ngành giáo dục mà là trách nhiệm chung của toàn xã hội. Mỗi sự sẻ chia, mỗi hành động quan tâm đúng lúc đều có thể góp phần giúp một đứa trẻ lớn lên trong tình yêu thương và niềm tin vào cuộc sống.
***
Nhân Ngày Quốc tế Thiếu nhi 1/6, những lời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh về chăm lo, giáo dục thiếu niên, nhi đồng vẫn vẹn nguyên giá trị. Tình yêu thương trẻ thơ của Người không chỉ thể hiện ở những tư tưởng lớn lao mà còn từ những điều rất đỗi giản dị, gần gũi trong đời sống thường ngày.
Học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh hôm nay bắt đầu từ việc dành cho trẻ em sự quan tâm chân thành, trách nhiệm và một môi trường sống tốt đẹp. Bởi chăm lo cho trẻ em chính là vun đắp cho tương lai của đất nước, để những “búp trên cành” mai này sẽ trở thành những công dân có ích, góp phần xây dựng “một nước Việt Nam hoà bình, độc lập, dân chủ, giàu mạnh, phồn vinh, văn minh, hạnh phúc, vững bước đi lên chủ nghĩa xã hội” Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng đề ra.
Chú thích:
1. Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb.CTQG Sự thật, Hà Nội, 2011, t.7, tr.185.
2. Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb.CTQG Sự thật, Hà Nội, 2011, t.3, tr.240.
3. Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb.CTQG Sự thật, Hà Nội, 2011, t.4, tr.35.
4. Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb.CTQG Sự thật, Hà Nội, 2011, tt.11, tr.528.
Ban Biên tập cổng TTĐT
(TS Hồng Thế Vinh,
Trưởng Ban Tổ chức cán bộ, Học viện Chính trị khu vực III)